Op 17 oktober 1987 kwamen in Parijs 100.000 mensen samen om te protesteren tegen armoede en sociale uitsluiting. De manifestatie vond plaats op het Trocadéroplein waar tegelijk de allereerste Gedenksteen voor Slachtoffers van Armoede werd onthuld. Vijf jaar later erkenden de Verenigde Naties deze dag als werelddag van verzet tegen armoede.
Vandaag 34 jaar later geven we bij de Coöperatie graag het woord aan Daisy voor een getuigenis vanuit de dagdagelijkse realiteit.
“Ik werk al 32 jaar bij het OCMW van Gent. In al die jaren heb ik 17 oktober nooit zo zwaar gevoeld als vandaag.”
2026: vijftig jaar OCMW in België
Vijftig jaar geleden, op 8 juli 1976 om precies te zijn, werd de wet op de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (O.C.M.W.) ingevoerd. De Commissie voor Openbare Onderstand of C.O.O. werd daarmee definitief naar de geschiedenisboeken verwezen. In de plaats kwam het OCMW zoals we dat vandaag kennen.
Het eerste artikel van de nieuwe wet luidde als volgt:
“Elke persoon heeft recht op maatschappelijke dienstverlening. Deze heeft tot doel eenieder in de mogelijkheid te stellen een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid.”
Met de invoering van de nieuwe wet veranderde hulpverlening van een vrijblijvende gunst in een afdwingbaar recht. Het doel was even nobel als rechtvaardig: iedereen het recht garanderen op een menswaardig leven.
Vandaag, vijftig jaar later, moet ik helaas vaststellen dat er weinig reden tot feesten is. Integendeel zelfs, we lijken vandaag meer dan ooit ver weg van een menswaardig leven voor iedereen.
Armoede: geen ver-van-mijn-bed show
We zien vandaag dat meer en meer gezinnen, alleenstaanden, eenoudergezinnen, studenten, … het steeds moeilijker krijgen om de eindjes aan elkaar te knopen. We zien ouders die moeten kiezen tussen het betalen van de schoolrekening, een warme maaltijd, de stijgende energiefactuur, de huur, gezondheidszorg, enz.
Steeds meer mensen komen met het schaamrood op hun wangen voor het eerst aankloppen bij het OCMW omdat hun werkloosheidsuitkering door de beperking in de tijd is stopgezet. En ook de wijziging in de leefloonwet rond het aanrekenen van de bestaansmiddelen zorgt voor drama’s. Een kleinkind dat door omstandigheden bij een grootouder woont, verliest vandaag haar steun omdat het kleine pensioen van oma meetelt. De grootouder die zelf amper rondkomt, moet nu voor twee zorgen. Dat is geen hulpverlening. Dat is armoede doorschuiven naar wie al niets heeft.
Al die maatregelen dwingen ons als OCMW steeds meer in de rol van controleur, zonder dat we nog echt kunnen helpen.
Oktober 2026: nieuwe besparingen op Vlaams niveau
De recente besparingsmaatregelen op Vlaams niveau maken mij kwaad, droevig en verontwaardigd. Ze voelen als een slag in het gezicht van de meest kwetsbaren.
Ik geef enkele voorbeelden:
Geen groeipakket meer na 23 jaar
Om de vicieuze cirkel van armoede te kunnen doorbreken zijn een diploma en opleiding essentieel. Wanneer het groeipakket stopt op 23 jaar lopen studenten in financieel moeilijke situaties het risico vroegtijdig te moeten stoppen met studeren. Een aantal zal zelfs niet meer aan een opleiding beginnen omdat het financieel niet meer haalbaar is.
Minder middelen voor steden en gemeenten
Door de huidige besparingen ontvangen steden en gemeenten drastisch minder middelen uit het Gemeentefonds. Lokale besturen worden daardoor gedwongen tot zware besparingen waardoor de basisdienstverlening en lokale armoedebestrijding zwaar onder druk komen te staan.
Financiering voor art. 60 tewerkstelling geschrapt
Via art. 60 tewerkstelling kunnen OCMW’s leefloonontvangers werkervaring laten opdoen. Intensieve begeleiding en ondersteuning gedurende het hele traject is een absolute noodzak om hun kansen op de arbeidsmarkt te verhogen.
De Vlaamse regering schrapt echter de financiering voor deze intensieve begeleiding bij tijdelijke werkervaringsprojecten. OCMW’s verliezen hiermee duizenden euro’s per traject aan begeleidingspremies.
De OCMW’s moeten dit allemaal maar slikken zonder meer. Enerzijds worden we sinds de invoering van de beperking van de werkloosheid in de tijd verwacht om zwaarder in te zetten op activering, anderzijds wordt een van onze belangrijkste instrumenten hierbij ondermijnd.
Artikel 60 was een succesvolle opstap naar de reguliere arbeidsmarkt voor mensen met een afstand tot diezelfde arbeidsmarkt. Het gaf mensen naast een job vooral ook hun eigenwaarde en een werkritme terug.
De toekomst belooft bovendien nog zwaarder te worden. We wachten bang af welke ingrijpende besparingsmaatregelen en hervormingen de federale overheid nog in petto heeft voor zowel de wet op het leefloon als voor de sociale zekerheid. De fundamenten van onze solidaire samenleving wankelen aan alle kanten.
Armoede is geen keuze!
Op deze 17 oktober weiger ik te zwijgen. Armoede is geen individuele keuze, het is het rechtstreekse gevolg van politieke en structurele keuzes. Na een halve eeuw OCMW zouden we het armoedeprobleem overwonnen moeten hebben. In plaats daarvan blijven wij dweilen met de kraan open.
Vandaag vraag ik geen applaus voor iedereen die zich dagelijks inzet om voor mensen in armoede het verschil te maken. Ik vraag wel rechtvaardigheid, middelen en echte kansen voor de mensen die aan de onderkant van onze samenleving vechten om te overleven.
Daisy De Grauwe
Gemeenteraadslid voor de Coöperatie
